xgGdxek ikËdwË£wk Pq×bwd

Ìglwl ÌgM

bÔdêyxZk ewpwËr KwiwËdk eÛai ÌMwlw erËZB xgGdxe ÌhËŠ ÌMl„ GUw pgwkB Kaw xQl Kwkd cËiêk Kl gwZwËo dwrwt; BxZpwo KLËdw AoZøËK þÿwty KËkdw„

ÌMwrwe£d jawaê dw pËl xgmwl xgmwl A›wxlKw gwâPwËbk ÌXwlw eøwËëUk iZ iÖÉËZê Ìj cµËo eËr, Zwk gÉ NUdw gwvlwËbËmB NËUËQ„ MZ gx¢m gQk cËk GZ k£ß SËkËQ, GZ GZ iwdÖËnk Kwdíw I pwpwKwk gwvlwk AwKwËm RËiËQ, ohøZwk GZ Aeiwd pËtËQ Ìj BxZpwo Zw Awk cwkd KkËZ ewËkxd„ NËU jwËâQ AKeödyt AËdK xKQׄ Ìj g¬øw gøx£ß-ÌdZÚËZòk KwkËd ogwcydZwk eZwKwgwpy kwRÐdxZK bl AwItwxi lyM AqiZwk  Awþæw^K×Ër eËPMËl jwxâQl, BxZpwo ZwËKB xdËt Gl ewbeÛbyËek GKK AwËlwËZ; Zw^ËK ÌKëbÛ KËkB eÛwËYk NÔYyê ÌRËMËQ, eÖdRêwMkËdk ÌRwtwk GËoËQ gwOwly RwZytZwgwËb„ pVwu KËkB Ìjd ÌKwlwK×xlËZ ÌiËZ DËVËQ 1952 Ggv 2007„ Awk h×l KkËg dw gwOwly; dwËUwËkk o£×k gQËkk xRxk xgxg pwxodwk iÖx£ßk bwgyËZ Admd ciêNU KËk RwxdËt xbËld Ìj NËk NËk bÖMê MËr jwkw GKw£Ëk jÖ¦ KËkxQl, Zwkw þñwxcdZwk þñwb Ìdgwk Rdø gx¢m gQk eËk GLdI ÌRËM AwËQ„

NUdwUw xK NËUxQl? iwdÖn ÌKd GZKwl Adøwt-AxgPwk opø KËkxQl? oÖËjwM gÖËS xdËRkwI ÌKd Adøwt I bÔdêyxZk ÌPwkw-MÛwo iÖËL xdËtxQl? AwR cewo-eZËd Ìa^ulw xgGdxek bmw ÌbËL, RwiwZy pwËtdwËbk þñkÕe cwkËd Ggv RŠyËbk cwItwk dwËi AwËixkKwd owiÛwRøgwb eÛKwËmø Awowt, ogxKQ× xbËdk AwËlwk iZ þeÄ pËt jwËâQ eÛZwxkZ, AeiwxdZ I ÌmwxnZ owcwkd gwOwlyk KwËQ„ AwR PwkewËm ZwËbk f×^Ëo DVwk lqY f×ËU DVËQ„

gwvlwËbËm GK-GMwkk owixkK D¤wËdk Kwkd xQl gwOwly RwxZþñ£òwk xPkRwMÛZ ewpwkwbwk AwgbÖl Mwffwk ÌP#cÖkyk hwnwt 'Awlöwk pwZ' ('' Adøwt Ìj KËk, Awk Adøwt Ìj oËp, Zg NÙYw ZwËk ZÚY oi bËp '' kgyëbÛdwa)„  jaw oiËt ht‰k Aohø Pwk-blyt ÌRwËUk xgkØ˦ G D¤wdËK xdRþñ RwxZþñ£òwk AìæMêZ mx£ß ÌhËg, oiMÛ RwxZ, AÐgc ÌRËdI, ipwDuowËp Zwk eÛxZ oiaêd xbËtxQl„ okKwk eÛaËiB bÓdêêyxZËK UwËMêU Kkwt RdMd oKl kwRÐdxZK ÌhbwËhb h×Ël xMËt okKwËkk ÌeQËd bw^rwt„ Kwkd bÔdêyxZgwRËbk KwkowxRËZ gwvlwËbm Ìj ekek ew^Pgwk xgËmðk dø~wkRdK Pøwxóetd pËtxQl, iÖx£ßjÖ¦Rty RdMd Zwk Kl‰ ÌaËK iÖx£ßk Ìjd GKUw MøwkwxëU ÌeËtËQ„

okKwËkk bÔdêyxZ-cµvo AxhjwËd ÌbËmk eÛwt oKl kwRÐdxZK bËlk Q¢âQwtwt kwRZòKwky bÖdêyxZgwRkw dwdwhwËg NwËtl pËtËQ gw pgwk iÖËL„ Awmw Kkw jwt AxPËk kwRÐdxZK bl†xl Agwx˜Z lÖËUkwËbk L¯k ÌaËK ÌgxkËt AwoËZ ewkËg„ G DeKwËkk Rdø Ìodwgwxpdyk eÛxZ gwvlwËbËmk kwRÐdxZK bl†xlk KÚZš awKw DxQu„

Ìodwgwxpdyk pþæËqËek KwkËd gwvlwËbËm kwRdyxZ PPêwk ÌqË¢ dgjÖËMk oÔPdw pËZ ewËk„ byNêxbd kwRÐdxZK KwjêKlwe g¬ awKwt Ggv Ìo oÖËjwËM kwRdyxZËZ ÑZxk pItw dwdw DUËKw SwËilw ejêËgqd KkËZ ewkwt, gwvlwËbËmk eÛKÚZ kwRdyxZgybMd Zw^Ëbk xPìæw-ÌPZdw I AxhšZwk GKUw PÓrwìæ iÔløwtËdk oÖËjwM ÌeËtËQd„ Zw^kw xdúPtB AdÖcwgd KËkËQd Ìj Zw^ËbkB ewkþexkK Axgmðwo, AopËjwxMZw, AmÛ¦w I AxgËgPdw Ggv kwÄÝ I okKwËkk Ìi#xlK xgnt†xl xdËt iZewaêKø I m¢ØZwk Rdø Zw^kw ÌKgl RdxgxâQdíB xQËld dw, Zw^kw kwÄÝ-gøgþÿw ÌaËKI xgxâQdí xQËld„ H xgxâQdíZwB xQl bÔgêlZw„ kwRÐdxZK bÔgêlZwk oÖËjwM awKËlB ÌKgl GKUw ÌbËm owixkK Kø× pt, xgËbmy kwÄÝ I ovþÿw†xl ZwxâQlø opKwËk Ìjid LÖxm,jLd ZLd dwK Mlwt; g¬K eËr GKUw ÌbËmk þñwxcdZw I owgêËh#iZò„

gwvlwËbËmk Kaw ckw jwK„ ciêxdkËeq, MdZwxìèK kwRÐdxZK bmêd I ovÆÚxZk KwkËd AwItwxi lyM gwOwlyk eÛcwd  kwRÐdxZK mx£ß xpowËg AeÛxZ§¬y pËt DËV, ZÚYiÔl ejêwËt QxrËt eËr, ÌbËmk gÙp£i bËl exkYZ pËtxQl„  gwOwlyk GB GKZwg¦ mx£ßk KwËQB owieÛbwxtK kwÄÝ ewxKþæwd ekwxRZ pËtxQl„ þñwxcdZwË£wkKwËl gŠg¬×k pwËZ kwÄÝ I ewxUêk bwxtZò GKovËM ÌPËe gowt, AwItwxi lyM bÔgêl pËt eËrxQl„ ZwkB oÖËjwM xdËtËQ gwvlwËbËmk m¢Økw„ ewxUê Ìj KZB bÔgêl xQl Zwk eÛiwd pËâQ 'RwxZk xeZw' gŠg¬×k pZøwk ovËM ovËM owkw Ìbm GKovËM xgËbÛwËp ÌfËU erËZ ewËkxd„ AaP ZLd ÌbËm AwItwxi lyM Qwrw Adø bl†xlk ÌKwd ew£wB xQldw„ Gid ÌKwd blB xQldw jwkw NwZKËbk owpwjø KkËg„

1975 owËl gŠg¬× I AwItwxi lyËMk mynê ÌdZwËbk pZøw KËk gwvlwËbËmk m¢Økw gwvlwËbËmk iÖx£ßjÖ¦ I þñwxcdZwk gøLøw gbl KËk xbËt GUwËK eÖdkwt ewxKþæwËdk iZ GKxU owieÛbwxtK kwËÄÝ exkdZ KËk„ gwvlwËbËmk GB exkgZêd xPkþÿwty KkËZB ewxKþæwd RwiwËZ Bolwxik eÛw£ßd eÔgêewxKþæwd mwLwxUËK AZøìæ PwZ×Ëjêk ovËM þñwcyd gwvlwËbËm eÖd:eÛxZÅw Kkw pt„ ÂcÖ ZwB dt, RdMd jxb RwiwZËK eÛZøwLøwd KËk, GB AwmvKwt RwiwËZ Bolwxik xdkwe£w glt xpowËg owixkK nrjìèykw xdËRËbk GËRëUËbk opËjwxMZwt GKxU kwRÐdxZK blI MVd KËk„ GB bËlk KwR xQl gwOwlyk ciêxdkËeq RwZytZwgwËbk AMÛMxZ kØËL Ìbtw jwËZ iÖoxli gwOwly RwZytZwgwb iwaw Z×Ël bw^rwËZ ewËk„ GB dZ×d cwkwk RwZytZwgwb bw^r KkwËdw ÌMËl, gwvlwËbmËK Bolwxi kwËÄÝ exkYZ Kkwk KwRxU RwiwËZk eËq opR pËg„

gwOwly RwZytZwgwb, þñwgêËh#iZò I iÖx£ßjÖ˦k ÌPZdw cµvËok iÖËL awKw oËZòI, 1975 od ÌaËK AwR ejêìæ AwItwxi lyM Zwk pÕZmx£ß eÖdkئwk KkËZ ewËkxd„ G Kaw xVK 1975 oËd gwvlwËbm bLlKwky mx£ß xdËRËbk cµvo I xgdwËmk hËt  AwItwxi lyM I þñwcydZweq bl†xlËK KLdB xdxgêËNí qiZwt gowk oÖËjwM ÌbËgdw„ G PøwËl™ËK owiËd ÌkËLB AwItwxi lyËMk GËMwËdw DxPu xQl„ RdMdËK owËa xdËt AwItwiy lyM Zw KkËZ ewËkxd„ fËl cyËk cyËk AwItwiy lyM AwËewnKwiy, xdËþæR I xbM¸wìæ pËt eËr„ BxZiËcø, RwiwËZ Bolwxi Ggv Zwk AwxmÛZ RxŠ gwxpdy†xlk dwdw ZuekZw I cµvowZòK Kwjêwgly Ggv Zwk kqK xgGdxek dwdw Ql-PwZ×ky ckw eËr ÌMËl, RdMd Awgwk AwItwxi lyËMk xbËK Awmwt ZwKwËZ awËK„  GËZ gwOwlyRwxZþñ£òw-xgËkwcy RwiwZ-xgGdxe P¢ß eÛiwb ÌMwËY„ Zwkw Aþè, Aaê, eÛmwod, xgPwk xghwM, eÖxlm, ooþègwxpdy oiÔp gøgpwËkk iwcøËi QËlgËlKËlËK#mËl hÓtw xdgêwPd AdÖÅwd oóedí KËk Awgwk qiZwt jwItw eÛwt xdxúPZ KËk ÌfËlxQl„ 11B RwdÖtwkyk Ìodw Ahøפwd dw pËl gwvlwËbËmk hwËMø xK NUZ Zw hwgËZB AËdËK xmDËk DËVd„ Awgwk AËdËK GUwI iËd KËkd Ìj RdZwk pwËZ xdiê×l pItwk KkØY exkYxZ ÌaËK RwiwZ-xgGdxe-ewxKþæwdy P¢ßxUËK gw^PwËZB gwvlwËbËmk Ìodw gwxpdy AZyËZk iZ AwgwËkw gwvlwËbËmk kwRdyxZ I gøgþÿwedwt pþæËqe KËkËQ„ Ìo jwB ÌpwK, Ìodwgwxpdyk eÛKÚZ DË¥mø GLËdw RdMËdk KwËQ exkÆwk dt„ ZËg ZwËbk xKQ× xKQ× h×l KwR gw h×l dyxZk KwkËd AwItwiy lyËMk eÛxZ Awgwk RdoiaêËdk ÌRwtwk RwMwk GKUw oºwgdw ÌbLw xbËtËQ„ gþçZ: kwÄÝ-oiwR-okKwËkk G ox¬qËd AdxhËeÛZ gøx£ß-ÌdZÚËZòk ÌKwëbl I K×P¢ßyZw exkpwk KËk xdËRk HxZpøgwpy AowieÛbwxtK MdZwxìèK xdtËi AwItwiy lyM jxb Awgwk ovMxVZ pËZ ewËk, ZËgB blxU oKl gwOwly-xgËkwcy nrjìè I ZuekZw doøwu KËk xgeÖl RdËMwxÅËK Awgwk ZwËbk þñËeík eËa xdËt ÌjËZ oqi pËg„

AwItwxi lyËMk Gid D¤wd xgGdxek ovËM m¢ØZw gw Zwk cµvËok icøxbËt oºg dt„ Kwkd dwdw h×l-¸wxì, pVKwkyZw þñËZòI xgGdxek LwxdKUw ewlêwËiëUwxk MdZwxìèK AxhšZw pËtËQ„ Rdôwgxc gwvlwËbËmk eÛwxZÅwxdK xþÿkZw AwËoxd„ G ÌeÛxqËZ ou xgGdxe kwRdyxZKËbk MdZwxìèK AxhšZwk owiwdø eÖ^xRI Ìfldw dt„ xgGdxek G AvmxU gwOwly RwxZk HxZpwxoK cwkwxUk  RwZyt I AwìæRêwxZK Zwuejê oóðˬ GKU× iËdwËjwMy pËl, Zwkw KLdB xgGdxe dwiK dKl iÖoxli lyËM ÌjwM xbËZd dw gkv xdRËbk Ìicw I mÛi AwItwiy lyËMk Âx¦Kkd I MdZwxìèKkËd xdËtwxRZ KkËZd„ G^Ëbk AËdËK jw^kw xRtwk gwxpøK AwPwk-gøgpwk I owcwkd oZZwt iÖˆ pËt xgGdxeËZ ÌjwM xbËtxQËld, owixkK gwxpdyk AwËkKxU AvËmk pwËZ kpoøRdKhwËg xRtw xdpZ pgwk ek Zw^kw AgmøB ÌUk ÌeËtËQd ÌbËmk þñwxcdZw I owgêËh#iZò xdËt ÌbËm xK GKUw htwdK nrjìè PlËQ„ RwxZk ipwewËek gQk 1975 ÌaËK ewxKþæwËdk pËt KwR Kkw RwiwZ I Bolwiy RxŠkw, xdËRËbk ximd ÌaËK GK P×lI oËkxd„ xKìç ZwËbk AwmÛtbwZw xpowËg ÑZxk xgGdxek xdRþñ kwRdyxZ dw awKwt H bËl ÌjwMbwdKwkyMd xdËRËbk AwËLk ÌMwQwËdwËKB Ìgxm bkKwky iËd KËkËQd„ GkB exkYwËi gwvlwËbm AwìæRêwxZKhwËg xcKÚZ I xgKÚZ GKUw gøaê kwËÄÝ exkYZ pËtËQ„ GB AodôwdRdK exkxþÿxZ ÌaËK gw^PwËZ xMËt gZêiwd okKwk Ìj oiþæ gøgþÿw xdËâQ ZwËZ eÛiwxdZ pËtËQ Ìj xgGdxe AwoËl GKxU ovNg¦ lÖËUkw gwxpdy„ Gid exkxþÿxZËZ kwRdyxZ KkËZ pËl xgGdxek hwl AvmxUËK gwvlwËbËmk kwRdyxZk HxZpwxoK cwkwxUËK AgmøB xgËgPdwt AwdËZ pËg„ 'xgoxilöwp'k g¬d ÌKid KËk ÌbËmk þñwxcdZw I owgêËh#iËZòk xgkØ˦ ZwËbk AopwthwËg Ìg^Ëc xbËtËQ, xgGdxek AowieÛbwxtK MdZìèyidwËbk AwRËK Zw gÖSËZ pËg„ GB Del¦yB xgGdxe I AwItwiy lyËMk ewkþexkK ÌgwSwerwk xhx£ kPdw KkËg„ glwgwÉlø RwiwZ I Bolwxi RxŠ xgËkwcyZw, ewlêwËiëUwky MdZìè PPêw, Ggv kwÄÝ, oiwR I okKwËkk oÖbÙs xhx£ I AMÛMxZ AdÖKÓl eÛwxZÅwxdK xgxdiêwdB pËg Âx¦KÚZ xgGdxe I AwItwiy lyËMk xPkþÿwty oiËSwZwk lqø„ xgPwkexZ mwpwgÖx¥Ëdk ÌdZÚËZò AdÖxÅZ gwvlwËbËmk eÛai xdûKKl‰ xdgêwPËdk ek GidUwB Awmw KËkxQËld gwvlwËbËmk ovgwbRMËZk eÛai Zaø I Z£òxhx£K Klwi ÌlLK eËkwËlwKMZ gøwvKwk Awly Kgyk„